حامد طبیبی: روز دوشنبه 28 دی ماه مردمی که برای خرید جریده مورد علاقه خود در برابر کیوسکهای مطبوعاتی صف کشیدند بار دیگر با یک نشریه «شبههمت» مواجه شدند. نکته جالب توجه این بود که بهرغم توقیف نشریه «همت» - که در راستای تلاش برای نشان دادن عدم شباهت با نام سردار باتدبیر سپاه اسلام شهید حاجمحمدابراهیم همت، عنوان بیربط «هستههای مقاومت تاکتیکی» در زیر لوگوی آن درج شده - این دو نشریه در روزنامهفروشیها کنار هم قرار داده شده بودند؛ نشریاتی که تنها تفاوت آنها در یک عنوان خلاصه میشد و طراحی صفحه اول، صفحهآرایی، فونت، شیوه نگارش و... آنها یکسان بود.
هنوز چند روزی از «دومین» توقیف نشریه همت نمیگذشت اما گفته شد به دلیل آنکه نشریه فوق در تیراژ میلیونی توزیع شده همچنان در کیوسکهای سراسر کشور به تعداد بالا موجود بوده و بر همین اساس بود که وقتی «همت 2» با نام «موج اندیشه» و با تاکید ویژه بر جمله «به یاد شهید همت» در کنار همت توقیفشده قرار گرفت، این سوال در محافل رسانهیی و سیاسی مطرح شده که با توجه به کیفیت و هزینه بسیار بالای انتشار یک نشریه با کاغذ، چاپ و طراحی «همت»، چه محافلی با چه توجیهی بلافاصله پس از توقیف آن نشریهیی دیگر با همان شکل و طرح - با علم به توقیف - را روی کیوسکها قرار میدهند؟
نکته قابل تامل در چاپ این نشریه استفاده از جمله «به یاد شهید همت» در لوگوی آن بود، در حالی که حتی یک جمله در خصوص این شهید والامقام تاریخ انقلاب در آن وجود نداشت و بر همین اساس این گمانه به وجود آمد که منظور از جمله مذکور گرامیداشت یاد نشریه همت بوده و بهرغم استفاده از لقب شهید برای ساخت این ترکیب کنایی، مسوولان مطبوعاتی که کوچکترین خطا در مطبوعات منتقد معتقد به مبانی اصیل انقلاب را مستوجب مجازاتی سخت میدانند چگونه در برابر این توهین آشکار به جایگاه شهید و شهادت و سوءاستفاده از نام شهیدی که بخشی از آمال یک ملت به شمار میرود سکوت پیشه ساختهاند؟ اینکه صرف توقیف میتواند مجازاتی کافی باشد یا اینکه مدعیالعموم لزوماً باید در برابر این جرم عمومی وارد عمل شود؟
واکنش فرزند شهید همت نیز به این نشریه قابل تامل است. «مهدی» که گفتوگوی اختصاصی وی با یکی از روزنامه های صبح پس از انتخابات و اعلام انتقاد خانواده بسیاری از سرداران شهید از برخوردهای صورتگرفته پس از انتخابات تا مدتها نقل محافل بود این بار هم سکوت را جایز ندانسته و در گفتوگو با سایت «فردا» به آن واکنش نشان داد. وی ضمن انتقاد شدید از سوءاستفاده برخی جریاناتی که مدعی حمایت از دولت هستند از شهید همت، تحلیل خود را از چرایی استفاده از نام پدرش ارائه کرد: «افراطیون بدون آنکه کوچکترین اعتقادی به راه و منش شهید همت داشته باشند، در جهت مقاصد سوء سیاسی خود از نام آن شهید سوءاستفاده میکنند. متاسفم که با نام شهید همت، به چهرههای برجسته نظام اهانت میشود و کسی هم در این زمینه پاسخگو نیست.»
او در عین حال استدلال جالب برخی برای سوءاستفاده از نام این شهید را نیز ذکر کرد: «بهرغم تمام پیگیریهایی که در این زمینه انجام دادیم به ما میگویند، شهید همت متعلق به خانودهاش نیست.»
بعد از اینکه خانواده همت نتوانست جلوی اینگونه سوءاستفادها را بگیرد، ترجیح دادیم سکوت کنیم چراکه اگر امروز آبرویی برای حاج همت نزد مردم وجود دارد به دلیل سکوت ماست. اگر سکوت نکنیم چهبسا تهمتهایی به فرزندان آن شهید بزنند و حاج همت را هم بدنام کنند.
فرزند «حاج همت»، تصویر تبلیغشده از سوی برخی در خصوص این شهید بزرگوار را غیرواقعی دانست: «حاج همت که در حال حاضر از طرف عده ای خاص تبلیغ میشود، حاج همت واقعی نیست، بلکه دروغ و تحریف از اسم آن شهید بزرگوار است چراکه آن شهید بزرگوار هیچگاه خودش و ایمانش را دور نزد. عشق مردم به او به دلیل همین اخلاصش بود. کسانی که اعتقاد دارند همت متعلق به همه مردم ایران است، به جای سوءاستفاده از نام این شهید، حرمت خانواده ایشان را حفظ کنند.»
همت با شیوهیی مشابه
با شروع به کار دولت نهم نشریه ای با ادبیات خاص حامیان دولت و با تاکید ویژه بر حمایت از آن ابتدا به آدرس مطبوعات ارسال شد و به تدریج روی دکههای مطبوعاتی رفت. نشریه ای که در مشهد منتشر شده و به صاحب امتیازی مهندس سماواتی از جانبازان با عارضه شیمیایی دفاع مقدس به روی دکه می رفت. وی این روزها نیز برای مداوا در خارج از کشور به سر می برد اما نخستین سردبیر همت اعلام می کند که وی، صاحب امتیازی همت را به دیگران واگذار کرده است.
محسن داودآبادی فراهانی اولین سردبیر همت، در گفتگویی که سال گذشته با «خبرآنلاین» داشت اعلام کرد که بعد از مدتی صاحب امتیازی به بنیاد حفظ و نشر ارزش های دفاع مقدس انتقال داده شد و در نهایت نشریه به مؤسسه حفظ و بسط ارزشهای دفاع مقدس با مدیریت افرادی - که وی با عنوان «دوستان» از آن نام می برد - در کرج واگذار شده است.
به اعتقاد وی، شماره های نخست همت، جریان حزبالله اصیل را نمایندگی کرده است و افرادی که یاداشت ها یا گفت و گوهای آنها در نشریه بازتاب داشته افرادی بودند فصل مشترک آنها حمایت از دولت نهم بوده است. او از آیت الله مصباح مصباح یزدی، آیت الله علمالهدی، غلامحسین الهام، حسین اللهکرم، قاسم روانبخش، فاطمه رجبی و ... نام برده که در 23 شماره اول هفتهنامه همت قلم زده بودند. نکته جالب توجه اما توزیع آن در سراسر کشور بود و برای اکثر روزنامه های کشور نیز ارسال می شد. اولین سردبیر همت البته دلایل انتقال آن به تهران را به «بعد» موکول کرده و در عین حال نقش انصار حزب الله تهران یا کرج را در انتشار آن رد کرد.
او در آن گفتگو که پیش از انتخابات ریاست جمهوری و پس از دومیت توقیف نشریه همت به دلیل مطلب «احمدی نژاد کشون» انجام شد روایت جالبی از انتقال این نشریه به تهران داشت :« ناگهان دیدیم که همزمان با بیست و سومین شماره، در تهران نیز نشریهای با این نام منتشر شده است. برخی دوستان تماس گرفتند و گلایه کردند که در این موقعیت، با این ادبیات چرا به ماجرای مجلس هشتم و ریاستجمهوری پرداختهاید، و یا چرا از آقای مشایی دفاع کردهاید!...احساس کردیم جریانی قصد خوشهچینی از فعالیت قابل دفاع و مورد تایید بیست و سه شمارهای ما را دارد. مقداری پیگیری کردیم و نهایتا از پیگیری دست کشیدیم».
وی از مشی همت جدید انتقاد کرده بود: « دوستانی که الان نشریه همت را منتشر میکنند هم دو نمونه تجربه از این دست غائلهآفرینی در کشور دارند! انتشار مطلبی علیه آقای سیدحسن خمینی و همین شماره آخر هفتهنامه همت مشخص میکند باید به دنبال حداقل صلاحیت در این افراد برای انتشار نشریه بود! من گمان نمیکنم کسی از دوستان حزباللهی ما با سابقه این برادران حاضر باشد با مدیریت آنان کار کند. تبری دکتر الهام و خانم رجبی از این هفتهنامه این را نشان میدهد».
نویسنده وبلاگ آهستان هم که پست او با لینک دادن از سوی خبرگزاری حامی دولت فارس مواجه شده بود ، دیدگاه جالبی درباره « همه یاران هاشمی » دارد: «در این لیست افراد خوشنام و بزرگی قرار دارند که در انقلابی بودن و ولایی بودن آنها هیچ شک و شبههای وجود ندارد و بارها و بارها و حتی در همین حوادث اخیر، بطور قاطع از نظام و انقلاب و رهبری، دفاع کردهاند، اما وقتی معیار بد بودن افراد، مخالفت با احمدینژاد باشد، همه این آدمها را باید دور انداخت! یعنی محور به جای اینکه انقلاب باشد و رهبر انقلاب، شخص احمدینژاد میشود که همه باید او را دوست داشته باشند».
همانطور که اولین سردبیر نشریه اعلام کرد در ابتدا برخلاف شماره های آخر آن، از طراحی و کاغذ معمولی برای چاپ آن استفاده شده بود اما در شماره های نخست نیز نسبت دادن برخی اتهامات به مسوولان کشور از جمله آیتالله هاشمیرفسنجانی و پافشاری بر مظلومیت دولت نهم، تم اصلی این نشریه را که مدعی بود از این پس به طور هفتگی منتشر میشود تشکیل میداد. اگرچه شمارههای ابتدایی آن به طنز در بین برخی اهالی رسانه به «مکتوب شده سایت...» شهره شد اما بعد از چند شماره اتهامات آن نیز دیگر واکنش اولیه را در پی نداشت. روی جلد یکی از شمارههای آن در سال 87، تصویری از فردی بود که همچنان نیز عنوان خبرسازترین چهرههای دولت را به خود اختصاص داده است. تصویر جلد، مشایی را در محاصره تفنگها و هفتتیرها نشان میداد.
مقاله ای با عنوان «تاریکیهای روشن مرد مجهول دولت نهم» تصویر روی جلد را تکمیل کرده و ضمن دفاع از مشایی به منتقدان وی تاخته بود. «هفتهنامه همت» همچنین در گزارشی با عنوان «میوههای احمدینژاد در سبد لاریجانی» حمله تندی علیه رئیس مجلس هشتم ترتیب داده و با اشاره به انتخاب علی کردان به عنوان وزیر کشور این انتصاب را انتخاب مطلوب لاریجانی برای بهرهگیری در انتخابات ریاستجمهوری توصیف کرده بود.
گزارش فوق در محافل سیاسی نوعی اعلام برائت حامیان دولت از طیف اصولگرایان ارزیابی شد که در آن محمدرضا باهنر به «راستیزه کردن دولت» متهم شد تا مرزبندی حامیان دولت با راست سنتی جدیتر شود؛ مرزبندی که در مجلس هشتم و انتخابات ریاستجمهوری دهم به اوج خود رسید. در ابتدای انتشار این هفتهنامه، خبرگزاری دولت یعنی «ایرنا» و سایتهای پرشمار حامی دولت نهم نظیر «رجانیوز» طی گزارشهای ویژه ای به معرفی این هفتهنامه پرداختند اما در مقابل، مدیرمسوول هفتهنامه «همت» طی گفتوگویی با یکی دیگر از خبرگزاریهای حامی دولت از شماره اخیر اعلام برائت و اعلام کرد «یک گروه نامعلوم با جعل عنوان» نشریه درصدد «حمله به دولت احمدینژاد» هستند؛ اتهاماتی که متوجه خبرگزاری رسمی دولت «ایرنا» و منابع خبری نزدیک به دولت میشد.
«ایرنا» با اعلام این خبر که «نخستین شماره هفتهنامه خبری- تحلیلی همت منتشر شد»، آورده بود: «قرار است مجله «همت» که نام آن مخفف «هستههای مقاومت تاکتیکی» است به صورت هفتهنامه و با گستره سراسری در زمینههای فرهنگی، سیاسی و ورزشی از امروز با ترتیب انتشار هفتهنامه در کیوسکهای مطبوعاتی توزیع شود.» خبرگزاری جمهوری اسلامی همچنین اعلام کرده بود: «همت به صاحبامتیازی موسسه حفظ و بسط ارزشهای دفاع مقدس و مدیرمسوولی حسن سماواتی و با سردبیری علی سینابیان منتشر میشود.» درست فردای انتشار این خبر بود که سماواتی با انصارنیوز - از سایتهای حامی دولت - تماس گرفته و با اعلام برائت از شماره جدید نشریه هشدار داد در اولین فرصت از بانیان جعل هفتهنامه به وزارت فرهنگ و ارشاد و مراجع قضایی شکایت خواهد کرد.
وی در شرایطی این موضعگیری را صورت داد که «همت» پس از روی کار آمدن دولت نهم به پایگاهی برای نشر افکار و اظهارات حامیان احمدینژاد تبدیل شده و در دو شماره، مقالهها و گزارشهایی را به قلم فاطمه رجبی همسر سخنگوی دولت، محمدعلی رامین مشاور وقت احمدینژاد یا حامیان روحانی وی مانند مصباحیزدی و علمالهدی امام جمعه مشهد به چاپ میرساند.
تلاش برای معرفی این هفتهنامه به گونه ای بود که در شماره بیست و سوم آن در هفته اول شهریورماه 87، یادداشتی به قلم غلامحسین الهام سخنگوی دولت به چاپ رسید که طی آن آیتالله هاشمیرفسنجانی به دشمنی با دولت نهم متهم شد؛ یادداشتی که بلافاصله در روزنامه «ایران» در ارگان رسمی دولت نیز به چاپ رسید. در همین شماره سرمقاله ای در دفاع از اسفندیار رحیممشایی به چاپ رسید و طی آن انتقاد از معاون احمدینژاد هجمهیی سازماندهیشده از سوی هاشمیرفسنجانی عنوان شد.
همزمان غلامحسین الهام با اشاره به انتشار هفتهنامه ای به نام «همت» تاکید کرد: مقالات اینجانب در هفتهنامه سابق همت منتشر میشد که فعالیتهای اجرایی آن توسط تعدادی از جوانان در مشهد انجام میگرفت و بنده هیچگونه ارتباطی با مجله ای که در هفته جاری به نام «همت» روی دکهها قرار گرفته است، ندارم. سخنگوی دولت در گفتوگو با رجانیوز ادامه داد؛ اطلاعی از هویت گردانندگان جدید مجله «همت» ندارم و مقالات قبلی من در هفتهنامه هشتصفحهیی همت درج میشد. همچنین در پی تماس رجانیوز، فاطمه رجبی هرگونه همکاری با گردانندگان جدید این نشریه را رد کرد.
از احمدینژادکشون تا همه یاران هاشمی
اما یکی از جنجالبرانگیزترین شمارههای همت، به پیش از انتخابات بازمیگشت که زمینه اولین مرتبه توقیف آن را فراهم کرد. عکس روی جلد آن همانند شماره اخیر بسیاری از فعالان سیاسی و مسوولان گذشته و حال نظام را کنار هم قرار داده و آیتالله هاشمیرفسنجانی در حالت تمامقد رو به مخاطب قرار داده شده و تیتر درشت «احمدینژادکشون» برای آن انتخاب شده بود. تحلیلگران در آن مقطع با نظر به تاکتیک حامیان دولت در انتخابات سال 84، این اقدام را در راستای القای مظلومیت احمدینژاد در برابر همه نیروهای انقلاب به ویژه رئیس توامان مجمع تشخیص و خبرگان رهبری ارزیابی کردند.
سیدمحمود علیزادهطباطبایی از وکلای شناختهشده در مورد مطلب و تصویر مذکور تحت عنوان «احمدینژادکشون» و درج تصاویر برخی از مقامات عالیرتبه نظام از جمله رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام و رئیس سازمان بازرسی کل کشور گفت: «این مورد از مصادیق بارز توهین و افترا بوده و دادستان میتواند به عنوان مدعیالعموم آن جرم را پیگیری کند.»
در طول ماههای پس از انتخابات گویا مقدمات رفع توقیف اولیه همت فراهم شده بود و هفته گذشته با تیتر درشت همه مردان هاشمی روی دکهها قرار گرفت. البته سایت اصولگرای جهان وابسته به علیرضا زاکانی نکات جالب توجهی از اقدامات گردانندگان این نشریه را افشا کرد و با بهره گرفتن از خبری که پیش از ن خبرآنلانی منتشر کرده بود نوشت: «نشریه موهن «همت» که توسط یک جریان التقاطی خاص اداره میشود، با فروش گسترده خود بار دیگر ثابت کرد که هنوز هم بازار توهین و افترا در جامعه خریدار دارد. در عکس جلد اولیه این هفتهنامه که پیش از چاپ تغییر کرده بود، حول چهره یک جانور دریایی تصاویر مسوولان و چهرههای دینی و سیاسی قرار گرفته بود که پس از تغییر عکس جدیدی در آن قرار داده شد.»
«کد» دادهشده در جهاننیوز درباره ادارهکنندگان آن، جایی را برای تفسیر بیشتر باقی نگذاشت چه اینکه تلویحاً یکی از چهرههای صاحب نفوذ دولت، به عنوان ادارهکننده آن معرفی شد: «محافل سیاسی این نشریه مدعی دفاع از دولت را منتسب به جریان التقاطی میدانند که هر چند وقت یک بار مباحث گستاخانه ای علیه دین و معارف اسلامی بیان میکند.» در این میان اسفندیار رحیم مشایی که برخی منابع مدیریت همت را منتسب به وی اعلام کردهبودند، آن را تکذیب کرد: «بنده نه نشریهای داشتهام و نه قرار است نشریه داشته باشم.این موضوع را کاملاً تکذیب میکنم».
در شماره مذکور، بسیاری از چهرههای نظام به عنوان یار هاشمی معرفی شده بودند و تحلیل جالب توجهی نیز در صفحات آن به چشم میخورد.
روز دوشنبه پس از توقیف همت نیز که «موج اندیشه» بدون کوچکترین تغییری نسبت به همت منتشر شد از همین اسلوب بهره گرفته شده بود .
موج اندیشه که همت 2 را به عنوان ویژهنامه خود و به یاد شهید همت منتشر کرده، مجله هفتگی بود که به صاحب امتیازی موسسه حفظ و بسط ارزشها دور جدید انتشار خود را از آذرماه شروع کرده و پوششدهنده مواضع دولت است. موسسه مذکور همان موسسهیی است که نشریه توقیفشده همت هم به صاحب امتیازی آن منتشر شده بود.
در عین حال ادبیات آن از دید ناظران با طیفی خاص از تندروها قابل انطباق است. القای اختلاف میان مسوولان و جدا دانستن تعداد زیادی از نیروهای انقلاب از رهبر معظم انقلاب اسلامی از جمله نکات همت 2 است که باید چاپ آلبومی تصویری با عنوان «عمارت ناطق» از محل زندگی تعدادی از مسئولین غیر دولتی ررا نیز به آن اضافه کرد.
لغو امتیاز
هیات نظارت بر مطبوعات دو هفته پیش تصمیم به لغو امتیاز دو نشریه «موج اندیشه» و «همت» گرفت. پیش از این نشریه «همت» از سوی شعبه نهم بازپرسی دادسرای عمومی و انقلاب تهران توقیف شده بود.